အထီးက်န္ျခင္းအား ကုစားရန္ လို/မလို . .

ခ်ီကာဂို တကၠသိုလ္မွ သုေတသန အသစ္ တစ္ရပ္တြင္ အထီးက်န္ ေ၀ဒနာအား ေျဖေလွ်ာ့ ကုစားရန္ ပိုမို ပညာသားပါသည့္ နည္းလမ္းတစ္ခု အတြက္ အေထာက္အထား အခ်ဳိ႕ ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။ အထီးက်န္ ေ၀ဒနာသည္ မ်ားအား ၎တို႔၏ မူလ၀န္းက်င္ အတြင္းသို႔ပင္ ေပ်ာ္၀င္ စီးေမ်ာသြား ႏိုင္ရန္ ဖန္တီးေပးျခင္းဟု ဆိုႏိုင္ပါလိမ့္သည္။

ဇီ၀ေဗဒ ပံုတူပြားမ်ား (လူ၊ တိရိစၱာန္ စသည္) ျဖည့္ဆည္း ေပးျခင္းသည္ အထီးက်န္ ေ၀ဒနာအား ေလွ်ာ့ခ်ရန္ အလြန္ ထိေရာက္လွသည္ဟု မဆိုႏိုင္ ေသာ္လည္း လူတို႔ကို (တကယ္ မဟုတ္ဘဲ) ထိုသို႔ ထင္ျမင္လာေအာင္ ျပဳျပင္လွည့္စားႏိုင္သည္ဟု ခ်ီကာဂို တကၠသိုလ္မွ အျပဴအမူ သိပၸံပညာရွင္ Nicholas Epley က ဆိုသည္။ အျခား လူအမ်ားႏွင့္ ဆက္သြယ္ခ်က္ အာ႐ံု ကင္းမဲ့ေသာ အေျခအေနတြင္ လူတို႔သည္ အိမ္ေမြးတိရိစၦာန္၊ ကိရိယာပစၥည္း တစ္ခုခု၊ သို႔မဟုတ္ လူတူ နတ္ဘုရားမ်ားႏွင့္ ကၽြမ္း၀င္လာႏိုင္ေခ် ပိုမ်ားသည္ဟု ၎က ဆိုသည္။

§ § § § § § §

ထိုအရာမွာ လူမႈသိပၸံပညာရွင္မ်ားက “လူဇာတ္သြင္းျခင္း” (Anthropomorphism) ဟုေခၚသည့္ တိမ္းညြတ္မႈ တစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ သုေတသနေခါင္းစဥ္တစ္ခုအေနျဖင့္မူ ယင္းျဖစ္စဥ္သည္ အေရးပါေသာ ကုသေရးနည္းလမ္းမ်ားႏွင့္ လူမႈဆိုင္ရာ အက်ဳိးဆက္မ်ားကို ေဖာ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုႏိုင္ေပသည္။

အဆိုပါ စာတမ္းတြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ လူဇာတ္သြင္းျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အျပဳအမူမ်ားထဲတြင္ “အထီးက်န္ျခင္း” ကိစၥတစ္ခုတည္းကို ကန္႔သတ္ထားခဲ့ျခင္း မရွိေသာ္လည္း ၎မွာ ေၾကာင္အမ်ားအျပားႏွင့္ တစ္ကိုယ္တည္း ေနထိုင္ေသာ အမ်ဳိးသမီးလို လူမ်ဳိးမ်ားမွ သေဘၤာပ်က္ၿပီးေနာက္ လူသူမနီး ကၽြန္းေပၚ ေသာင္တင္သြားေသာ ႐ုပ္ရွင္ဇာတ္ကားမ်ဳိးအထိ ေစ့ေစ့ငုငု ေလ့လာခဲ့ၾကေသာ နာမည္ရွိ သုေတသီမ်ားမွ ေရးသားခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

ထိုသို႔ ကၽြန္းေပၚတြင္ တစ္ေယာက္တည္း ေသာင္တင္ခဲ့သည့္ ႐ုပ္ရွင္တြင္ မင္းသား Tom Hanks က လူမႈဆက္ႏြယ္ခ်က္မ်ား ေျခာက္ေသြ႕ကင္းမဲ့ၿပီး အထီးက်န္သြားျခင္းမွာ သူရင္ဆိုင္ခဲ့ဖူးသည့္ အေတြ႕အၾကံဳမ်ားႏွင့္ ယွဥ္ေသာ္ စိုးရိမ္ဖြယ္အေကာင္းဆံုး စိန္ေခၚမႈတစ္ခုျဖစ္သည္ကို ေတြ႕ရွိခဲ့ရေၾကာင္း ခ်ီကာဂိုတကၠသိုလ္မွ Cacioppo က ဆိုသည္။ အဆိုပါ ႐ုပ္ရွင္မွာ စိတ္ကူးယဥ္ဇာတ္လမ္းသာ ျဖစ္ေသာ္လည္း နက္နဲသည့္ အမွန္တရားတစ္ခုဟု ဆိုႏိုင္သည့္ ေခတ္သစ္ လူသားမ်ဳိးႏြယ္ (Homo sapiens) ၏ ခ်ဳပ္ထိန္းထား၍မရေသာ ႐ုန္းၾကြေနသည့္ လူမႈသဘာ၀ (အမ်ားႏွင့္ ေနလိုစိတ္) အား ေဖာ္က်ဴးသြားႏိုင္သည္ ဆို၏။

တစ္ကိုယ္တည္း လူမ်ားမွာ ၎တို႔၏ လူမႈဆက္ဆံေရး ခ်ဳိ႕တဲ့မႈ (ဆက္ဆံေရးမေကာင္းျခင္းကို ဆိုလိုျခင္းမဟုတ္ပါ။ လူအမ်ားႏွင့္ ဆက္ဆံမႈ နည္းပါးျခင္းကိုသာ ဆိုလိုသည္) အား ေထမိေစရန္ လက္စြဲပစၥည္း၊ အိမ္ေမြးတိရိစၦာန္ သို႔မဟုတ္ သဘာ၀လြန္ျဖစ္ရပ္မ်ားတြင္ ယံုၾကည္စိတ္ တိုးပြားလာျခင္း စသည့္ အေလ့အက်င့္မ်ား အားျဖင့္ အစားထိုးရန္ ပိုမိုလြယ္ကူသည္ဟူေသာ ယူဆခ်က္အား စမ္းသပ္ရန္ သုေတသီမ်ားက လက္ေတြ႕စမ္းသပ္ခ်က္ သံုးရပ္ကို ပံုစံခ်ခဲ့သည္။ စမ္းသပ္ခ်က္တစ္ခုတြင္ လက္စြဲပစၥည္း တစ္ခုအား စိတ္ကူးျဖင့္ ပံုေဖာ္ရာတြင္ ရရွိသည့္ စိတ္အေျခအေနႏွင့္ လူအစစ္တစ္ဦးအား ဆက္ဆံရာတြင္ ရရွိသည့္ စိတ္အေျခအေနတို႔အၾကား ခံစားပံုနည္းလမ္းႏွင့္၊ တိမ္းညြတ္မႈမ်ားတြင္ ျပန္လွန္ ဆက္ႏြယ္မႈမ်ား ရွိသည္ကို ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။

ေနာက္ထပ္ စမ္းသပ္မႈတစ္ခုတြင္မူ လူတို႔အား အထီးက်န္အေဖာ္မဲ့ေနသည့္ အခ်ိန္တစ္ခုအေၾကာင္း ခ်ေရးခိုင္းၿပီး အေဖာ္မဲ့ျခင္းအား စမ္းသပ္ခန္းအတြင္းပင္ ခံစားလာရေအာင္ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ေလသည္။ ဤအေျခအေနတြင္ စမ္းသပ္ခံ လူမ်ားသည္ သဘာ၀လြန္အရာမ်ားျဖစ္သည့္ ဘုရား၊ နတ္ သို႔မဟုတ္ အံ့ဖြယ္တန္ခိုးမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ အေဖာ္မဲ့မဟုတ္သည့္ အခ်ိန္ကထက္ ပိုမို ယံုလြယ္လာၾကေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။ လူတို႔အား အထီးက်န္ျခင္း ခံစားရေစရန္ လုပ္လိုက္ျခင္းျဖင့္ သူတို႔သည္ မိမိပိုင္ မဟုတ္ေသာ္မွ အိမ္ေမြးတိရိစၦာန္ေလးမ်ား အေၾကာင္း ဖြဲ႕ဆိုမိဖို႔ ပိုမိုလြယ္ကူလာသည္ဟု ဆိုသည္။ ဤသည္မွာ လူမႈဆက္သြယ္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ႏြယ္သည့္ လူတစ္ေယာက္ႏွင့္ ဆက္ဆံေနရသကဲ့သို႔ေသာ စိတ္အေျခအေနမ်ဳိး ရရွိသြားျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ အေလးအနက္ ေတြးဆခ်င့္ခ်ိန္မႈႏွင့္ ဂ႐ုဏာပါေသာ သေဘာထားရွိသည့္ စိတ္အေျခအေနမ်ဳိးကို ဆိုလိုသည္။

မည္သည့္ အႏုတ္လကၡဏာေဆာင္ ခံစားခ်က္မွ ဤသို႔ အက်ဳိးဆက္မ်ဳိး ထြက္ေပၚေစျခင္း မရွိေၾကာင္း သုေတသီမ်ားက ထပ္ေလာင္း ေျပာဆိုသည္။ ဤသည္မွာ တစ္ကိုယ္ေတာ္ ခံစားခ်က္ႏွင့္ ပတ္သက္ၿပီး ထူးျခားခ်က္တစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ “အေၾကာက္တရား” သည္ ဆိုခဲ့ပါ ဘုရား ယံုၾကည္မႈ၊ အိမ္ေမြးတိရိစၦာန္အေၾကာင္း ေျပာဆိုျခင္း စသည့္အရာမ်ားကို တိုးပြားေစမည္ မဟုတ္ပါ။

တစ္ဖက္တြင္လည္း အထီးက်န္ျခင္းသည္ နာက်င္ေၾကကြဲဖြယ္ရာ အေတြ႕အၾကံဳတစ္ရပ္သာျဖစ္ၿပီး အဆံုးစြန္ ေျပာရလွ်င္ ေသပင္ေပေစႏိုင္သည္။ တကယ္တမ္းတြင္ အထီးက်န္ျခင္းသည္ စီးကရက္ေသာက္ျခင္းထက္ပင္ ေသေၾကပ်က္စီးေစႏိုင္ေခ် ပိုသည့္ အႏၱရာယ္ရွိ ကပ္ေရာဂါတစ္မ်ဳိးလည္း ျဖစ္သည္။ တစ္ကိုယ္တည္း ေနရျခင္းသည္ လူသားတစ္ေယာက္အတြက္ ဆိုးရြားသည္။ သို႔ရာတြင္ နတ္ဘုရား သို႔မဟုတ္ အိမ္ေမြးတိရိစၦာန္မ်ားအား လူဇာတ္သြင္းျခင္းအားျဖင့္ လူအစစ္မ်ားႏွင့္  ဆက္ဆံျခင္းကဲ့သို႔ပင္ တူညီသည့္ ႐ုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္း အက်ဳိးေက်းဇူးမ်ား အမွန္တကယ္ ရရွိေစႏိုင္ပါသည္။ ျခြင္းခ်က္ အေနျဖင့္  လက္စြဲပစၥည္းမ်ားအား လူဇာတ္သြင္းျခင္းတြင္မူ တူညီသည့္ အက်ဳိးေက်းဇူးမ်ား မရရွိႏိုင္ေၾကာင္း Epley ၏ ေလ့လာမႈတြင္ ေတြ႕ရွိရသည္။

ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ ဦးေႏွာက္မွာ လူစင္စစ္ဟုတ္မဟုတ္ အတိအက် ဆံုးျဖတ္ရန္အထိ ႏုရြေနသည္ မဟုတ္ရာ ဤသို႔ လူမဲ့ဆက္သြယ္ခ်က္မ်ားမွာ စြမ္းအားႀကီးလွသည္ဟု ဆိုႏိုင္သည္။ ၎သည္ လူ႔အရည္အေသြးႏွင့္ ဆိုင္သည့္ အက်ဳိးမ်ားသည့္ အရည္အခ်င္းတစ္ခုဟုဆိုလွ်င္ လူသားမ်ားတြင္ ရွိအပ္ေသာ ေကာင္းမြန္သည့္ အရည္အေသြး တစ္ရပ္ဟုသာ ဆိုရပါမည္။

ထို႔ျပင္ လူဇာတ္သြင္းျခင္း၏ ေျပာင္းျပန္မ်က္ႏွာစာျဖစ္ေသာ လူဇာတ္ဖ်က္ျခင္းကိစၥအားလည္း တူးဆြေလ့လာ ခဲ့သည္။ လူမႈဆက္သြယ္ခ်က္မ်ားအား အာ႐ံုခံစားမႈတြင္ စိတ္ဓာတ္ ျပင္းပ်ေပ်ာ္ရႊင္သူမ်ား (လူၾကားသူၾကား ေနရျခင္းအား ႏွစ္သက္သူမ်ား) သည္ မိမိႏွင့္ အသြင္မတူသည့္ လူမ်ားအေပၚ လူဟု အသိအမွတ္ျပဳေသာ စိတ္အေျခအေနမ်ဳိး ထားရန္ ခက္ခဲသည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ထင္ရွားသည့္ သာဓကအေနျဖင့္ သမိုင္းကို ျပန္လွန္ၾကည့္လွ်င္ စစ္ပြဲကာလမ်ား၌ အားေကာင္းေသာ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒ အသိမ်ဳိး၊ သို႔မဟုတ္ အစုအဖြဲ႕မ်ဳိးမ်ား ေပၚေပါက္လာတတ္ေၾကာင္း ေတြ႕ႏိုင္ပါလိမ့္မည္။ အစုအဖြဲ႕ စြဲ ျပင္းထန္ျခင္း လကၡဏာသည္ ဆန္႔က်င္ဘက္မ်က္ႏွာစာတြင္ လူဇာတ္ဖ်က္ျခင္း အမႈအား မီးတို႔ေပးသည့္အရာတစ္ခု ျဖစ္သည္ဟု Epley က ေထာက္ျပခဲ့သည္။ နိဂံုးခ်ဳပ္ ဆိုရေသာ္ အထီးက်န္ျခင္းအား ေရာဂါတစ္ရပ္ပမာ သေဘာထား၍ အျမဲတေစ ကုသဖို႔ လိုမည္ဟု မယူဆႏိုင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရေပသည္။

◄ ေတဇာ ► မတ္လ (၈) ရက္

Ref: People not always needed to alleviate loneliness