လရောင်လမ်း

`အက္ေဆး´ ဆိုတာ ဘာလဲ။ ကမၻာ့ `အက္ေဆး´ ဖခင္သည္ မီရွယ္ေမာန္တိန္း [Michel Eyquem de Montaigne (1533-92)] ျဖစ္သည္ဟု ဆရာစဥ္သမားစဥ္ အမွတ္အသားရွိသည္။ သူကြယ္လြန္ခဲ့သည္မွာ ႏွစ္ေပါင္း ၄၀၈ ႏွစ္ရွိၿပီ။ ထိုမွ်အထိ ဆြဲဆန္႔လွ်င္ ရွည္လ်ားေလးလံေပသည္။ သိမီသေလာက္က ျဖတ္ေျပာပါမည္။ ေက်ာင္းစာသင္ခန္းအတြင္းမွာ သင္ခန္းစာအျဖစ္ `စာစီစာကံုး´ ဟု ရွိသည္။ အမ်ားသိၿပီးျဖစ္၏။ နိဒါန္း၊ စာကိုယ္၊ နိဂံုး အဂၤါသံုးပါးႏွင့္ညီညြတ္ေသာ၊ စီကာစဥ္ကာ ပန္းသဖြယ္သီကံုးထားေသာ စာ။ ထိုစာကို စာစီစာကံုးဟု ယေန႔အထိ အသံုးတြင္ေနသည္။ စာသင္ခန္းျပင္ပတြင္ Essay ၏ အျခားအဓိပၸာယ္တစ္ခုကို ရည္၍ `အစမ္းစာ´ ဟု ေခၚခဲ့ၾကေသးသည္။ ဆရာေဇာ္ဂ်ီက (စာတမ္း/စာတန္း) ႏွစ္မ်ဳိးကြဲေစ၍ Essay ကို `စာတန္း´ ဟုသတ္မွတ္ကာ စတင္သံုးစြဲခဲ့သည္။ စည္းႀကီးကမ္းႀကီးႏွင့္ေရးသားေသာ စာမ်ဳိးကို `စာတမ္း´၊ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ေပါ့ေပါ့ ပါးပါး ေရးေသာစာမ်ဳိးကို `စာတန္း´ ဟု ေခၚေစလိုသည္ဟု ယူဆရပါသည္။ ပညာရပ္၊ ဘာသာရပ္အေလးကဲ၍ စည္းကမ္းစနစ္ကိုတည္ေဆာက္ကာ ေရးသားေသာ ဘြဲ႕ယူစာတမ္း Thesis/Dissertation အမ်ဳိးအစားမ်ားျဖင့္ ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ႏိုင္ပါသည္။ `စာတန္း´ သည္ စည္းမဲ့ကမ္းမဲ့ မဟုတ္ေစကာမူလည္း ပိုလြတ္လပ္ေပါ့ပါးသည္။ အႏ...

၁ ) ဆန္ကာစစ္ျခင္း အေျခအေနတစ္ရပ္၏ အျပဳသေဘာမ်က္ႏွာစာမ်ား အားလံုးကို စစ္ထုတ္ခ်န္လွပ္ၿပီး အပ်က္ဘက္အား အေသးစိတ္ၾကည့္ကာ ပံုႀကီးခ်ဲ႕သည္။ အေသးစိတ္ အခ်က္တစ္ရပ္အား ေကာက္ယူကာ ထိုတစ္ခုတည္းေသာအခ်က္က ျဖစ္ရပ္ႀကီးတစ္ခုလံုးအား အေရာင္ဆိုးလုိက္ေစသည္။ ပင္မအေၾကာင္းအရာမွ အပ်က္သေဘာအခ်က္မ်ားခ်ည္း သီးသန္႔ ဆြဲထုတ္လိုက္ေသာအခါ ရွိေနသည့္ အေကာင္းမ်ားကို ပစ္ပယ္ထားမိၿပီး တကယ္တမ္းရွိသည္ထက္ မ်ားစြာ ပိုဆိုးေအာင္ လုပ္မိတတ္သည္။ ဥပမာ - သတ္ပံုေတာင္ မွန္ေအာင္ မေပါင္းထားတဲ့စာက ဘာမ်ားအထင္ႀကီးစရာ ရွိေတာ့လို႔လဲ။

အႏုပညာ သို႔မဟုတ္ ရသစာေပအား ခ်ဥ္းကပ္ရာတြင္ ယင္းတို႔၏ ရသတန္ဖိုးအား ခံစားႏိုင္ရန္ ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ ယံုၾကည္မႈမ်ားကို ခြာခ်ထားရမည္လားဟူေသာ ေမးခြန္းတစ္ခု ရွိပါသည္။ ယခုအခါ ေ၀ဖန္ေရးပညာရွင္မ်ားက `အမွန္မဲ့သီအုိရီ´ (No Truth) အား တင္ျပလာပါသည္။ အႏုပညာတစ္ရပ္၏ မွန္ကန္မႈအေပၚ ေမးခြန္းထုတ္ျခင္းသည္ ယင္း၏ ရသဂုဏ္ရည္မ်ားအား ခ်ဥ္းကပ္ရန္ အဟန္႔အတားတစ္ရပ္ပင္ျဖစ္သည္ဟု အမွန္မဲ့သီအိုရီက သက္ေသထူသည္။ အႏုပညာပစၥည္းတစ္ခု၏ မွန္ကန္မႈအား ေမးခြန္းထုတ္ေသာ အခိုက္အတန္႔၊ (အႏုပညာပစၥည္းတစ္ခု၏) အရွိတရားအား ဖယ္ခြာလိုက္သည့္ အခိုက္အတန္႔တြင္ အေရးႀကီးသည့္ ရသခံစားမႈမွာ ေပ်ာက္ဆံုးသြားရေပသည္။ `မွန္ကန္မႈႏွင့္ ကိုယ္စားျပဳျခင္း´ အမည္ရသည့္ အက္ေဆးတြင္ Hursthouse က အမွန္မဲ့သီအိုရီသမားမ်ား၏ ျငင္းခုန္ခ်က္မ်ားအား ရွင္းလင္းျပခဲ့သည္။ လူတစ္ေယာက္သည္ ကဗ်ာ သို႔မဟုတ္ ၀တၳဳတစ္ပုဒ္အား ဖတ္႐ႈရာတြင္ ယင္းသည္ ကဗ်ာ သို႔မဟုတ္ ၀တၳဳတစ္ပုဒ္သာျဖစ္သည္ဟု စဥ္းစားသည္ဆိုေသာ္ ျပင္ပအစစ္အမွန္ကမၻာႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ သူ၏ ယံုၾကည္ခ်က္မ်ားအားလံုးကို ေဘးခ်ိတ္ထားသင့္ေပသည္။ အမွန္မဲ့သီအိုရီသမားမ်ား၏ ယံုၾကည္မႈမွာ အဆိုပါ ဖယ္ခြာမႈ၊ တစ္နည္း အမွန္မဟုတ္ ၀တၳဳ/ကဗ်ာတစ္ပုဒ္သာ ျဖစ္သည္ဟု ယူမွတ္ထာ...

ဘိုက်ျခင္း မူလတန္း ေက်ာင္းရွိ ကေလးမ်ား၏ တစ္၀က္၊ သို႔မဟုတ္ တစ္၀က္ေက်ာ္ ခန္႔မွာ အႏိုင္က်င့္ ဘိုက်ျခင္းကို ၾကံဳေတြ႕ရ ဖူးေၾကာင္း ေလ့လာမႈမ်ားအရ ေတြ႕ရွိရသည္။ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္က ဥေရာပ ေလ့လာမႈတစ္ခုတြင္ ေက်ာင္းတြင္း အႏိုင္က်င့္ ဘိုက်ေလ့ရွိေသာ ကေလးမ်ားသည္ မိမိအိမ္တြင္လည္း ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမမ်ားအေပၚ ဘိုက်တတ္သည္ကို ေတြ႕ရွိခဲ့ရသည္။ ဤသည္က အဆိုပါေလ့လာမႈပါ သုေတသီတစ္ဦးအား ဘိုက်ျခင္း အေလ့အက်င့္မွာ မိမိအိမ္မွ အစျပဳခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း တြက္ဆစရာ ျဖစ္ေစခဲ့သည္။ ဤေလ့လာမႈမွ အိမ္ႏွင့္ေက်ာင္း မည္သည့္ေနရာမွ အစျပဳသနည္း ဟူသည္ကို အတိအက်ေျပာရန္ မျဖစ္ႏိုင္ေသာ္လည္း မိဘေမာင္ဘြားမ်ား အေပၚ အႏိုင္က်င့္ ဘိုက်ျခင္းကဲ့သို႔ အျပဳအမူ တစ္ခုခု အိမ္တြင္ျပဳလုပ္ေလ့ရွိေသာ ကေလးမ်ားမွာ အဆိုပါ အေလ့အက်င့္ကို ေက်ာင္းသို႔ သယ္သြားေလ့ ရွိသည္မွာေတာ့ အမွန္ပင္ျဖစ္သည္ဟု အီတလီရွိ တကၠသိုလ္တစ္ခုမွ Ersilia Menesini က ဆိုသည္။

အျခားေသာ သတၱ၀ါ အမ်ားစုႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္ေသာ္ လူ ဟူသည့္ သတၱ၀ါမွာ မိမိ ဇာတ္တူသား အခ်င္းခ်င္း ပ်က္စီးေစေသာ အျပဳအမူ အေလ့အထ အမ်ားအျပားအား အားတက္သေရာ ပါ၀င္ လုပ္ေဆာင္ေလ့ ရွိၾကသည္။ လိမ္ညာျခင္း၊ လွည့္စားျခင္း၊ ခိုး၀ွက္ျခင္း၊ ကိုယ္ခႏၶာအား အဆင္တန္ဆာ ဆင္ျမန္းၿပီး ၾကြား၀ါျခင္းႏွင့္ စိတ္ဖိစီးမႈဒဏ္ တို႔ျဖင့္ မိမိကိုယ္ကိုယ္ သတ္ျဖတ္ေနသလို အျခားသူမ်ားအေပၚလည္း ဤသို႔ပင္ ရွိေစမည္မွာ မလြဲပါ။ လူသားကဲ့သို႔ ဉာဏ္ရည္ျမင့္ မ်ဳိးစိတ္တစ္ခု အေနျဖင့္ ဤသို႔ ဆိုးသြမ္းမိုက္မဲၿပီး မိမိကိုယ္ကိုယ္ ထိခုိက္နာက်င္ေစေသာ လုပ္ရပ္မ်ားအား အဘယ္ေၾကာင့္ အရသာေတြ႕ရသနည္း ဆိုသည္ကို ထိုးထြင္းနားလည္ႏိုင္ရန္ သိပၸံပညာ ႐ႈေထာင့္မွ ေလ့လာမႈ အမ်ားအျပား ရွိပါသည္။ § § § § § § §

ဒုတိယေျမာက္ မိုးႀကိဳး ေနရာတစ္ခုအား မိုးႀကိဳးႏွစ္ခါပစ္ေလ့ မရွိဟူသည့္ အဂၤလိပ္စကားတစ္ခြန္း ရွိပါသည္။ ၾကမၼာဆုိးသည္ လူတစ္ေယာက္တည္းကို ႏွစ္ခါျပန္ မ႐ိုက္ခတ္ႏိုင္။ ကံဆိုးမိုးေမွာင္ ျခင္းသည္ လူတစ္ေယာက္ထံသို႔ ႏွစ္ခါျပန္ ေရာက္မလာ ႏိုင္သည့္ သေဘာကို ရည္ညႊန္း သံုးစြဲသည္။ “မိုးႀကိဳးႏွစ္ခါ မပစ္” (Lightning never strikes twice)  ဟု အတိုေကာက္ သံုးႏႈန္းေလ့ ရွိသည္။ ဤ အဂၤလိပ္ အီဒီယမ္၏ သေဘာတရားအရ အမွန္တကယ္ပင္ မိုးႀကိဳးႏွစ္ခါျပန္ မပစ္ႏိုင္ဘူးလား၊ တကယ့္ လက္ေတြ႕ဘ၀တြင္ေရာ ထပ္ဆင့္ ၾကမၼာငင္ သူမ်ား မရွိႏိုင္ဘူးလား ေမးခြန္းမ်ားသည္ စိတ္၀င္စားဖြယ္ ေကာင္းသည္။ စင္စစ္ သိပၸံပညာအရ မိုးႀကိဳးသည္ ေနရာတစ္ေနရာတည္းအား ႏွစ္ခါပင္မက ႀကိမ္ဖန္မ်ားစြာ ပစ္ခတ္ႏိုင္ေၾကာင္း သက္ေသျပၿပီး ျဖစ္ပါသည္။ နယူးေယာက္ရွိ Empire State Building သည္ တစ္ႏွစ္လွ်င္ ၂၅ ႀကိမ္ခန္႔ မိုးႀကိဳးပစ္ ခံရေလ့ရွိသည္။ Roy Sullivan ဆိုသူမွာ ဘ၀တစ္သက္တာတြင္ ခုနစ္ႀကိမ္ခန္႔မွ်ပင္ မိုးႀကိဳးပစ္ခံခဲ့ရၿပီး အသက္ရွင္ လြတ္ေျမာက္ခဲ့သည္။ မိုးႀကိဳးလႊဲ (Lightning Rod) သည္ပင္ တကယ္တမ္းအားျဖင့္ မိုးႀကိဳးအား ေနရာတစ္ခုသို႔ ပစ္ခတ္ေစရန္ ဆြဲငင္ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ လိုရင္းမွာ သိပၸံနည္းက်...

ကိုယ္တိုင္သင္ယူ၀ါဒ (Autodidactism) Autodidactism ဟူသည္မွာ ကိုယ္တိုင္ သင္ယူေလ့လာျခင္း သေဘာကို ရည္ညႊန္းသည္။ ပံုစံက် စာသင္ေက်ာင္းတက္ ပညာေရးႏွင့္၊ ဆရာျဖင့္ သင္ၾကားျခင္းတို႔ႏွင့္ ဖီလာျဖစ္ေနေသာ သင္ယူနည္းတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ လူတစ္ေယာက္ အေနျဖင့္ ဘ၀တြင္ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ သင္ယူျခင္း အလုပ္ကို တစ္ခ်ိန္မဟုတ္ တစ္ခ်ိန္တြင္ တစ္နည္းမဟုတ္ တစ္နည္း ျပဳလုပ္ဖူးခဲ့ ေပလိမ့္မည္။ အထူးသျဖင့္ ေက်ာင္းတြင္ မသင္ရသည့္ ပညာရပ္ နယ္ပယ္မ်ားတြင္ေသာ္ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ သင္ယူျခင္း စနစ္ကို ပိုမိုအားျပဳ ရေပမည္။ ကိုယ္တိုင္သင္ၾကားျခင္း (သို႔မဟုတ္) မိမိကိုယ္ကိုယ္ အေျချပဳ၍ သင္ယူေလ့လာျခင္း စနစ္သည္ တစ္ကိုယ္ေတာ္ ျဖစ္ေနရန္ မလိုအပ္ပါ။ ကိုယ္တိုင္သင္ယူသူ တခ်ဳိ႕သည္ စာၾကည့္တိုက္မ်ား၊ ပညာေရးဆိုင္ရာ Website မ်ားတြင္ အခ်ိန္ေပးၾကသည္။ အခ်ဳိ႕လူမ်ားက မိမိတို႔၏ သင္ယူမႈ ပံုစံအတြက္ မိသားစု၀င္မ်ား၊ မိတ္ေဆြမ်ားႏွင့္ အသိအကၽြမ္းမ်ား၏ ညႊန္ၾကားခ်က္မ်ားကို ကိုးစားအသံုးျပဳ ၾကသည္။ ျမင္ဆရာ၊ ၾကားဆရာမ်ားဟု ေခၚႏိုင္ပါသည္။ သို႔ရာတြင္ ဤအေျခအေနတြင္ ဆရာမရွိ၊ ကိုယ္တိုင္သင္ယူသည္ဟု မေခၚႏိုင္ေတာ့ေၾကာင္း၊ အနည္းဆံုးအားျဖင့္ ျမင္ဆရာ၊ ၾကားဆရာေတာ့ ရွိသည္ဟု အျငင္းပြားလာ ႏိုင္ပါသည္။ စင...

သ႐ုပ္ခြဲစိတ္ပညာ (Psychoanalysis) ၏ ေခါင္းကိုင္ ဖခင္လည္းျဖစ္၊ မသိစိတ္ကို စတင္ေဖာ္ထုတ္ခဲ့သူ အျဖစ္လည္း လူသိမ်ားသည့္ ဇီးဂမြန္ဖရြိဳက္ႏွင့္ သူေမြးထုတ္ ေပးခဲ့သည့္ ဆိုက္ကိုဒိုင္းနမစ္ (Psychodynamic) စိတ္ပညာအေၾကာင္း အက်ဥ္းခ်ဳပ္အားျဖင့္ ေဖာ္ျပလိုပါသည္။ လူတို႔၏ အေတြးႏွင့္ လုပ္ရပ္မ်ားအေပၚ မသိစိတ္အားမ်ား၏ လြမ္းမိုးသက္ေရာက္ျခင္း အယူအဆမွာ ဖရြိဳက္၏ ေဖာ္ထုတ္မႈ ျဖစ္ပါသည္။ သူ၏ သီအိုရီမ်ားမွာ ေ၀ဖန္ အျငင္းပြားစရာမ်ား ယေန႔အခ်ိန္ထိ က်ယ္ေလာင္ေနဆဲ ျဖစ္သည့္တိုင္ ဤသည္ကပင္ သူ႔ သီအိုရီမ်ား၏ ကိုင္လႈပ္ႏိုင္ေသာ စြမ္းအားကို ျပန္လည္ ညႊန္းဆိုေနျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ယူဆပါသည္။ မသိစိတ္၊ အိပ္ေမြ႕ခ်ျခင္း၊ အိပ္မက္ဘာသာျပန္ျခင္း စသည့္ သိပၸံနည္းက်ဟု ဆိုရန္ထက္ ဒ႑ာရီဆန္ဆန္ အယူအဆမ်ားႏွင့္ ထိေရာက္အသံုး၀င္သည့္ ကုသမႈမ်ား ေပးႏိုင္ခဲ့သည္။ လူတစ္ေယာက္၏ အျပဳအမူမ်ားမွာ ကေလးဘ၀ အေတြ႕အၾကံဳမ်ား၏ လႊမ္းမိုးထိန္းခ်ဳပ္ ထားခ်က္မွ်သာ ျဖစ္သည္ဟူသည့္ အယူအဆမ်ားမွာ တစ္ထစ္ခ် လက္ခံဖို႔ရန္လည္း ခဲယဥ္းေနပါသည္။ မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ ယေန႔ ေခတ္သစ္ စိတ္ပညာရပ္အေပၚ ဖရိြဳက္၏ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈမွာ အလြန္ႀကီးမားသည္ဆိုျခင္းကို မျငင္းႏိုင္ပါ။ ေအာက္ပါတို႔မွာ “သရုပ္ခြဲစိတ္ပညာ” အေၾကာင္း အတ...

ခ်စ္ခင္ႏွစ္လိုဖြယ္ ေကာင္းလွသည့္ ဆန္တာခေလာစ္ ပံုရိပ္သည္ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား၊ စိတ္ကူးယဥ္ ယံုတမ္းပံုျပင္ အမ်ားအျပားျဖင့္ စံုစီနဖာ ေပါင္းစပ္ထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ဆန္တာခေလာစ္ လူသားသည္ ယေန႔ ျမင္ေတြ႕ေနရသည့္ အသြင္အျပင္အတိုင္း အျမဲတမ္း မရွိခဲ့ေစကာမူ သူ၏ မူလဇစ္ျမစ္မွာ တကယ္တမ္းေတာ့ အေျခအျမစ္ သိပ္မရွိလွပါ။ (၃) ရာစုအတြင္းက ရွိခဲ့ေသာ ကက္သလစ္ သူေတာ္စင္တစ္ဦး၏ လက္ေဆာင္ေပးျခင္း အေလ့မွ ဆင္းသက္လာခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ခရစ္ယန္ ပ႐ိုတက္စတင့္ဂိုဏ္း ေပၚေပါက္လာျခင္းႏွင့္ ဥေရာပ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား အေမရိကသို႔ ေျပာင္းေရႊ႕ အေျခခ်လာျခင္း တို႔ေၾကာင့္ အဆိုပါ သာသနာတြင္း ပံုရိပ္ (Pious Figure) သည္ ယေန႔ကမၻာတြင္ အေက်ာ္ၾကားဆံုး ႐ုပ္ပံုျဖစ္သည့္ အနီ၀တ္စံု၀တ္ အဖိုးအိုအျဖစ္သို႔ တျဖည္းျဖည္း အသြင္ေျပာင္းလာခဲ့သည္။ ပဥၥလက္ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရး စနစ္ (Magical Transportation System) ႏွင့္ သူ၏ တန္ခိုးရွင္မ်ားတပ္ဖြဲ႕ (Army of Elves) ၏ အမွတ္အသားကိုလည္း ပိုမိုၿပီးျပည့္စံုေစခဲ့သည္။

ျပံဳးျခင္းထက္စာလွ်င္ မ်က္ေမွာင္ကုပ္ျခင္းသည္ မ်က္ႏွာရွိ ၾကြက္သားမ်ားကို ပိုမိုအသံုးျပဳ ရပါသည္။ သို႔ေသာ္ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ေနျခင္းထက္ လဒမႈိင္မႈိင္ၿပီး သူမ်ားေပ်ာ္လုိ႔ မေပ်ာ္ႏိုင္ ျဖစ္ေနျခင္းက မိတ္ေဆြအတြက္ ပိုေကာင္းသည္ဟု ဆိုပါလွ်င္...။ အျပဳအမူဆိုင္ရာ က်န္းမာေရး ေလ့လာမႈအသစ္ တစ္ခုအရ အထိမခံေၾကြပန္းကန္ သေဘာထား ရွိသည့္ လူစားမ်ားသည္ အလိမ္ခံရျခင္း၊ တစ္ပတ္႐ိုက္ခံရျခင္းမ်ား နည္းပါးၿပီး ပိုမိုမွန္ကန္သည့္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား ခ်မွတ္ႏိုင္စြမ္းရွိသည္ဟု ဆို၏။ ဤအံ့အားသင့္စရာ ကၽြမ္းထိုးေမွာက္ခံု ရလဒ္ကို ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ ႏို၀င္လာလထုတ္ ၾသစေၾတးလ် က်န္းမာေရး စာေစာင္တစ္ခုတြင္ စိတ္ပညာကၽြမ္းက်င္သူ ပါေမာကၡ Joseph Forgas က ထုတ္ေဖာ္ဖြင့္ဟခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ သူ၏ေတြ႕ရွိခ်က္အရ ၀မ္းနည္းျခင္း၊ စိတ္ထိခိုက္ခံစားလြယ္ျခင္းစသည့္ အႏုတ္လကၡာေဆာင္မႈ အရွိအဆံုး စိတ္ခံစားခ်က္မ်ားသည္ပင္ ေပ်ာ္ရႊင္ျခင္းႏွင့္တကြ တျခားေသာ အေပါင္းလကၡေဆာင္ ခံစားမႈမ်ားထက္ ပိုမိုတန္ဖိုးရွိေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္သည္ဟု ဆိုသည္။ ဤေတြ႕ရွိခ်က္သာ မွန္ကန္သည္ ဆိုပါလွ်င္ ျမန္မာျပည္မွ ေဒါသအိုး စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားကို မိမိတို႔အစား ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ် (Decision Making) ခိုင္းျခင္းသည္ အလြန္သင့္ေ...

ကၽြန္ေတာ္တို႔ကိုယ္တိုင္၏ စိတ္တြင္  အေတြးအေခၚပိုင္းဆိုင္ရာ ေထာင္ေခ်ာက္မ်ား တည္ရွိေနပါသည္။ အကယ္၍  ၎တို႔ကို သတိမျပဳမိခဲ့ပါလွ်င္ အဆုိပါ ေထာင္ေခ်ာက္မ်ားသည္ ေယဘုယ်က်က် စဥ္းစားေတြးေခၚႏိုင္သည့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔၏ အရည္အခ်င္းကို အႀကီးအက်ယ္ အဟန္႔အတားျဖစ္ေစၿပီး ညံ့ဖ်င္းသည့္ ဆင္ျခင္မႈႏွင့္ အမွားမွားအယြင္းယြင္း ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား ခ်မိေစရန္အထိ ဦးတည္သြားေစ ႏိုင္ပါသည္။ အသံုးခ်ရန္အတြက္ တည္ရွိေနသည့္ ထူးျခားသည့္ စိတ္စြမ္းရည္မ်ားသည္ တကယ့္လက္ေတြ႕တြင္မူ ကၽြန္ေတာ္တို႔ကို ဒုကၡေတြ႕ရန္ ဖန္တီးထားသလို ျဖစ္သြားေစႏိုင္သည္။ အဆိုပါ ေထာင္ေခ်ာက္မ်ားႏွင့္ အသံုး၀င္ႏိုင္စရာ ေရွာင္ကြင္းနည္းတခ်ဳိ႕ကို ေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။

ခုတေလာ အေပါင္းအသင္း မိတ္ေဆြမ်ားၾကားတြင္ အခ်စ္ေၾကာင့္ ဒုကၡမ်ားေနရသူ အေရအတြက္ သိသိသာသာ တိုးပြားလာသည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ခ်စ္သူႏွင့္အဆင္မေျပလို႔ စပိုင္ေသာက္ၿပီး မူးသည့္ မမ၊ ေကာင္မေလးရြာ ျပန္သြားလို႔ ဒူးႏွင့္မ်က္ရည္ သုတ္ေနရသည့္ ကိုကို၊ သူ႔ကိုမွမရရင္ စစ္ကိုင္းေခ်ာင္ သြားပါေတာ့မယ္ ရည္ရြယ္သည္အထိ အခ်စ္ႀကီး ခ်စ္မိၾကသူမ်ား၏ လြမ္းခန္းမ်ား စသည္စသည္ ျမင္ေနၾကားေနရသည္။ လူမသိေစဘဲ ရင္ထဲကႀကိတ္ ငိုေနသူမ်ားလည္း ဘယ္ေလာက္မ်ားမည္ မခန္႔မွန္းႏိုင္။ အခ်စ္ေၾကာင့္ ဒဏ္ရာရေသဆံုးစာရင္း ျမင့္မားသည္ကို သတိျပဳမိလာခ်ိန္တြင္ အခ်စ္ဆိုတာဘာလဲဟူသည့္ မဆန္းလွသည့္ေမးခြန္းကို ေတြးေတာေနမိခဲ့သည္။ လူ႔ဘ၀တြင္၊ အထူးသျဖင့္ လူငယ္လူရြယ္ဘ၀တြင္ အခ်စ္၏ လႊမ္းမိုးမႈသည္ အေတာ္ကို ႀကီးမားေၾကာင္း သတိျပဳမိရသည္။ အခ်စ္ေၾကာင့္ မိုးမျမင္ေလမျမင္ေပ်ာ္ရႊင္ေနၾကသူမ်ားရွိသလို အခ်စ္ေၾကာင့္ ငါးပါးေမွာက္ေနၾကသူမ်ားလည္း ေပါမ်ားလွသည္။ သို႔ေသာ္ ေသခ်ာသည္က ေပ်ာ္ရသူအေရအတြက္ထက္ ငိုေနရသူ အေရအတြက္ ပိုမ်ားသည့္အခ်က္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။

နယူတန္၏ ျဒပ္ဆြဲအား သီအိုရီကဲ့သို႔ သိပၸံနည္းက် သီအိုရီမ်ား၏ ေအာင္ျမင္မႈႏွင့္အတူ (၁၉) ရာစု အေစာပိုင္းတြင္ ျပင္သစ္သိပၸံပညာရွင္ “လပၸေလ့စ္” (Marquis de Laplace) က စၾက၀ဠာႀကီးသည္ အလံုးစံု “သတ္မွတ္ျပ႒ာန္းၿပီး” (Deterministic) ျဖစ္သည္ဟု အဆိုျပဳျငင္းခုန္ခဲ့သည္။ ကာလတစ္ရပ္တြင္ တည္ရွိေနသည့္ စၾက၀ဠာ၏ ၿပီးျပည့္စံုသည့္ အေျခအေနတစ္ရပ္ကိုသာ သိႏိုင္ခဲ့လွ်င္ စၾက၀ဠာအတြင္း ေနာင္တစ္ခ်ိန္တြင္ ျဖစ္ေပၚလာမည့္ အရာရာတိုင္းကို ခန္႔မွန္းတြက္ခ်က္ႏိုင္မည့္ သိပၸံနည္းက်ဥပေဒသ အစုအေ၀းတစ္ရပ္ ရွိတန္ရာသည္ဟု လပၸေလ့စ္က အဆိုျပဳလာခဲ့သည္။ ဥပမာဆိုရလွ်င္ ကာလတစ္ရပ္/အခ်ိန္တစ္ခုတြင္ တည္ရွိေနသည့္ ေနႏွင့္ ၿဂိဳဟ္တို႔၏ တည္ေနရာႏွင့္ (Position) ႏွင့္ အျမန္ႏႈန္း (Speed) ကို သိရွိလွ်င္ နယူတန္၏ ဥပေဒသမ်ားကို အသံုးျပဳ၍ အျခားမည္သည့္အခ်ိန္တြင္မဆို တည္ရွိေနမည့္ ေနအဖြဲ႕အစည္း၏ အေျခအေနကို တြက္ခ်က္ႏိုင္ေပလိမ့္မည္။ ဤသာဓကတြင္ “သတ္မွတ္ျပ႒ာန္းၿပီး၀ါဒ” (Determinism) သည္ အေတာ္ေလး ထင္ရွားေပၚလြင္သည္။ သို႔ေသာ္ လပၸေလ့စ္က ထိုထက္ပို၍ လူ႔အျပဳအမူမ်ား (Human Behavior) အပါအ၀င္ အရာအားလံုးကို ထိန္းကြပ္ေနသည့္ အလားတူဥပေဒသတစ္ရပ္ တည္ရွိရမည္ဟု တစ္ဆင့္တက္ ယူဆလာခဲ့သည္။

ပြဲၾကည့္ပရိသတ္၏ တတိယေျမာက္ ခံုတန္းတြင္ ကၽြန္မႏွင့္ ခင္ပြန္းျဖစ္သူ “မိုက္” တို႔ ထိုင္ေနသည္။ ဘြဲ႕ႏွင္းသဘင္ ေပးအပ္ပြဲတြင္ သမီးေလး ေကတီ၏နာမည္ကို ေခၚယူမည့္အခ်ိန္ကို ေစာင့္ဆိုင္းေန ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ မိုက္က ကၽြန္မ၏ လက္ကို ျဖစ္ညွစ္ဆုပ္ကိုင္ၿပီး ျပံဳးလိုက္သည္။ ကၽြန္မတို႔ႏွစ္ေယာက္သား ဂုဏ္ယူ၀မ္းေျမာက္မႈကုိ ခံစားေနရသည္။ တကယ္ေတာ့ ေကတီ၏ဘြဲ႕ႏွင္း သဘင္အခမ္းအနားကို အိပ္မက္မမက္ႏိုင္ခဲ့ေသာ ကာလတစ္ရပ္ အမွန္ပင္ရွိခဲ့ပါသည္။ ထိုကာလကိုလည္း ကၽြန္မ ေကာင္းေကာင္း မွတ္မိေနပါသည္။ ကၽြန္မတို႔ ဘုရားေက်ာင္း၏ ေအာ္ပရက္တာ (Operetta) ျပဇာတ္အတြက္ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈ အစမ္းေလ့က်င့္ခန္းသည္ အဆင္ေျပေခ်ာေမြ႕ေနခဲ့သည္။ သံၿပိဳင္သီဆိုရမည့္ အဖြဲ႕၀င္တစ္ဦးအေနျဖင့္ ကၽြန္မက ပန္းေရာင္ေတာက္ေတာက္ဂါ၀န္ကို၀တ္ၿပီး အျခားအမ်ဳိးသမီး ကိုးေယာက္ႏွင့္အတူ ခပ္ေတာင့္ေတာင့္ ရပ္ေနမိသည္။ အားလံုးက ကၽြန္မလို အိမ္ရွင္မေတြျဖစ္ၿပီး ေပ်ာ္လည္းေပ်ာ္ေစ၊ အလွဴေငြလည္းရေစ သေဘာမ်ဳိးျဖင့္ ပါ၀င္ကူညီၾကသူမ်ားခ်ည္းျဖစ္သည္။ ဘုရားေက်ာင္း၏ အတြင္းေရးမွဴးတစ္ေယာက္ ၀င္ေရာက္လာၿပီး ကၽြန္မသတိထားမိေအာင္ အခ်က္ျပကာ ပါးစပ္လႈပ္ၿပီး ကၽြန္မကို ေျပာလိုက္သည္။ “တယ္လီဖုန္း...” §§§§§§§

အျပဳသေဘာေတြးျခင္းသည္ အခ်ည္းအႏွီး စိတ္ပညာသိပၸံအဖြဲ႕ (Association for Psychological Science) မွ အျပဳသေဘာေဆာင္ေတြးျခင္း (Positive Thinking) သည္ မိမိကိုယ္ကိုယ္ေလးစားမႈ (Self-esteem) တည္ေဆာက္ရာတြင္ အက်ဳိးတစ္စံုတစ္ရာ မျပဳသကဲ့သို႔ စင္စစ္ ပိုမိုဆိုးရြားမႈကိုပင္ ျဖစ္ေပၚေစသည္ဟု အသစ္ထပ္မံေတြ႕ရွိမႈမ်ားအရ ဆိုသည္။ ၀ါတာလူး (Waterloo) ႏွင့္ ဘရန္းဆြစ္ခ္ (New Brunswick) တကၠသိုလ္တို႔မွ သုေတသီမ်ားက တက္က်မ္းမ်ားႏွင့္ လူပိန္းႀကိဳက္ စိတ္ပညာစာအုပ္မ်ားက ေၾကြးေက်ာ္ေနသကဲ့သို႔ “ငါလုပ္ႏိုင္တယ္” ဟု အႏုလံုပဋိလံု မိမိကိုယ္ကို အႀကိမ္ႀကိမ္ သတိေပးျခင္းမ်ဳိး (Repeating Affirmation)၊ သို႔မဟုတ္ အျပဳသေဘာေဆာင္ ကိုယ္တိုင္ ေတြးထင္ခ်က္မ်ားသည္ မိမိကိုယ္ကိုေလးစားမႈ ေလ်ာ့နည္းေသာလူမ်ားကို ယံုၾကည္ခ်က္ ပိုမိုျမင့္မားလာေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေပးႏိုင္ျခင္း မရွိေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကသည္။ စင္စစ္ ဤသို႔ေသာ နည္းလမ္းမ်ားသည္ ပိုမိုပင္ ဆိုးရြားသြားေစႏိုင္သည္။

(၁) အေဒါ့ဖ္ဟစ္တလာ လုပ္ၾကံသတ္ျဖတ္မႈေပါင္း ၅၀ ေက်ာ္ ၾကံဳေတြ႕ခဲ့ရၿပီး ထိုထဲတြင္ “အျပာေရာင္႐ူးသြပ္မႈအစီအမံ” (Porn-mad Plan) လည္း တစ္ခုအပါအ၀င္ျဖစ္သည္။ နာဇီေခါင္းေဆာင္ ဟစ္တလာသည္ ခန္႔မွန္းေခ် ဂ်ဴးလူမ်ဳိး ေျခာက္သန္းခန္႔ကို သတ္ျဖတ္မႈအတြက္ တာ၀န္ရွိသူ ျဖစ္ေပသည္။ ႏွစ္သန္းခန္႔သည္ လူမ်ဳိးေရးေၾကာင့္ျဖစ္ၿပီး ေလးသန္းခန္႔မွာ “ဘ၀ႏွင့္ထိုက္တန္မႈမရွိ” (Unworthy of life) ၊ သို႔မဟုတ္ ရွင္သန္ေနထိုင္ရန္ မထိုက္ဟု ဆံုးျဖတ္၍ သတ္ျဖတ္သုတ္သင္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုထဲတြင္ မသန္စြမ္းသူမ်ား၊ စိတ္ေရာဂါခံစားေနရသူမ်ား၊ ဆိုဗီယက္စစ္သံု႔ပန္းမ်ား၊ လိင္တူဆက္ဆံသူမ်ား၊ ဖရီးေမဆင္မ်ား* ႏွင့္ ဂ်ဳိဗက္သက္ေသ* မ်ားပါ၀င္သည္။ ၎လုပ္ရပ္ကို ေျမလွန္သုတ္သင္ရွင္းလင္းျခင္း အစီအစဥ္တစ္ရပ္အေနျဖင့္ ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိ စနစ္တက် လုပ္ေဆာင္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဤစာရင္းထဲတြင္ ဟစ္တလာ နံပါတ္တစ္ေနရာက ပါလာျခင္းအတြက္ အထူးအေထြအံ့ၾသစရာေတာ့မရွိပါ။ ဟစ္တလာသည္ သတ္ျဖတ္ရန္ၾကံစည္မႈေပါင္း ၅၀ ေက်ာ္ခန္႔ ၾကံဳေတြ႕ခဲ့ရသည္။ ထိုထဲမွ ပထမဦးဆံုးျဖစ္ရပ္မွာ ၁၉၂၁ ခုႏွစ္က မိန္႔ခြန္႔ေျပာၾကားအၿပီး ေသနတ္ျဖင့္ပစ္ခတ္ခံရျခင္းျဖစ္သည္။ ၁၉၃၉ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာ ၅ ရက္ေန႔ ၀ါေဆာၿမိဳ႕တြင...

ေဒၚရသီ႐ိုး (Dorothy Rowe) သည္ ေအာင္ျမင္ထင္ရွားသည့္ စိတ္ပညာရွင္ စာေရးဆရာမတစ္ဦးျဖစ္ၿပီး သူမကၽြမ္းက်င္သည့္ အလုပ္မ်ားတြင္ ခံစားမႈဆိုင္ရာ စိတ္က်ေ၀ဒနာ၊ ေပ်ာ္ရႊင္မႈ၊ အိုမင္းမႈ၊ ႏိုင္ငံေရး၊ ေငြေၾကး၊ မိတ္ေဆြႏွင့္ ရန္သူ၊ ဘ၀င္ျမင့္ျခင္းႏွင့္ သိမ္ငယ္စိတ္၊ မိဘႏွင့္ကေလး၊ ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမဆက္ဆံေရး စသည့္နယ္ပယ္မ်ား ပါ၀င္သည္။ ေအာက္ပါတို႔မွာ ဘီဘီစီႏွင့္ သူမ၏ အင္တာဗ်ဴးမွ ေကာက္ႏႈတ္ခ်က္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ “ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာသိပၸံက လြတ္လပ္စြာ ေရြးခ်ယ္ခြင့္ (Free will) ရွိေၾကာင္း သက္ေသျပႏိုင္ၿပီ” ဟုဆိုလွ်င္ မီဒီယာမ်ားအတြက္ သာမန္ထက္ထူးျခားသည့္ ေခါင္းႀကီးပိုင္း ျဖစ္လိမ့္မည္။ အကယ္၍ ဤသတင္းသာ မွန္ကန္သည္ဆိုခဲ့လွ်င္ ပို၍ပင္ ထူးျခားလိမ့္ဦးမည္ ျဖစ္သည္။ ဦးေႏွာက္ႏွင့္ အာ႐ံုေၾကာ သိပၸံပညာရွင္တို႔ သက္ေသျပခဲ့သည့္အရာမွာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ဦးေႏွာက္၏ ဘာသာျပန္ဆိုျခင္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေရြးခ်ယ္မႈမ်ားျပဳလုပ္ရာတြင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနျဖင့္ လြတ္လပ္စြာ ျပဳမူလုပ္ကိုင္ႏိုင္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ဤသည္မွာ ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ဘာသာျပန္ဆိုထားျခင္း (တစ္နည္း) ျဖစ္ရပ္မ်ားကို ကၽြန္ေတာ္တို႔ဦးေႏွာက္က နားလည္အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုလိုက္သည့္ အရာမ်ားက...

ျမန္မာႏိုင္ငံ၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၏ ပူေလာင္အိုက္စက္ေသာ ေန႔လယ္ခင္းတစ္ခု ျဖစ္ပါသည္။ လမ္းမမ်ားသည္ ၿငိမ္သက္တိတ္ဆိတ္ ေနသည္။ တစ္ခုေသာ အိမ္တစ္အိမ္အတြင္းမွ အမ်ဳိးသမီးငယ္တစ္ဦးသည္ စႏၵယားရွိရာသို႔ ေရြ႕လ်ားသြားၿပီး စတင္ တီးခတ္လိုက္သည္။ သူမ၏ လက္ေခ်ာင္းသြယ္သြယ္မ်ားက စႏၵယားခလုတ္မ်ား တေလ်ာက္ ကၽြမ္းက်င္လ်င္ျမန္စြာ ကခုန္ေနၿပီး ေလထုေႏြးေႏြးအတြင္းသို႔ ၿငိမ့္ေညာင္းေသာဂီတသံက လြတ္လပ္စြာပ်ံ႕လြင့္လာသည္။ “စု” သည္ ေနအိမ္အက်ဥ္းက်ေနသူျဖစ္သည္။ စင္စစ္ သူမသည္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ လြတ္လပ္ေရးအတြက္ ျဖစ္ႏိုင္သည့္နည္းလမ္းျဖင့္ လက္ေတြ႕ တိုက္ပြဲ၀င္ေနသူ ျဖစ္ေလသည္။ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥ ♥

ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္၊ မႏုႆေဗဒႏွင့္ ဘုရားမဲ့၀ါဒ (၁၉) ရာစု၏ ဒုတိယတစ္၀က္တြင္ ခရစ္ယန္၀ါဒမွာ မ်ားစြာေသာ အတိုက္အခိုက္မ်ား ေအာက္ က်ေရာက္ခဲ့ရသည္။ ခ်ားစ္ဒါ၀င္ ခ်ျပခဲ့ေသာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအုိရီႏွင့္ အျခားေသာ သိပၸံနည္းက် ရွာေဖြေတြ႕ရွိမႈမ်ားက သဘာ၀တရားႏွင့္ ေလာက၏ ျဖစ္တည္မႈတရားအေပၚ ဘာသာတရားမ်ား၏ ရွင္းလင္းခ်က္မ်ား၏ တန္ဖိုးကို ေမွးမွိန္သြားေစခဲ့သည္။ က်မ္းစာသင္ၾကားျခင္း (၁၈) ႏွင့္ (၁၉) ရာစုမ်ားအတြင္း ပညာရပ္နည္းက် စူးစမ္းေလ့လာမႈမ်ားက ဘာသာတရား၏ အေျခခံအမွန္တရားမ်ားကို ေမွးမွိန္သြားေစၿပီး သီးျခားတည္ရွိေနေသာ သဘာ၀လြန္ျဖစ္တည္မႈအျဖစ္ ေဂါ့ဒ္၏ ရပ္တည္မႈကို သံသယျဖင့္ ပစ္ေပါက္ခဲ့သည္။ ထို႔ထက္ပင္ေစာသည့္ ၁၆၅၁ ခုႏွစ္က ဒႆနပညာရွင္ ေသာမတ္စ္ေဟာ့ဘ္က မိုးဇက္သည္ သူ႔ကိုဂုဏ္ျပဳေနၾကေသာ သမၼာက်မ္းစာအုပ္မ်ားကို အမွန္တကယ္ေရးသားခဲ့သူ မဟုတ္ေၾကာင္း ေျပာၾကားခဲ့ဖူးသည္။ ၁၇၇၉ ခုႏွစ္တြင္ J G Eichhorn က Book of Genesis စာအုပ္ပါ ပံုျပင္မ်ားသည္ သမိုင္းအစစ္အမွန္မဟုတ္ဘဲ ဂရိႏွင့္ ရိုမန္ ဒ႑ာရီပံုျပင္မ်ားကဲ့သို႔ ဒ႑ာရီမ်ားသာျဖစ္ေၾကာင္း ယူဆခဲ့သည္။ ထို႔ထက္ပို၍ သူကပင္ ထိုပံုျပင္မ်ားကို ဘုရားစကား အစစ္အမွန္မ်ားကဲ့သို႔ ဆက္လက္ဖတ္႐ႈေနရန္ မသင့္ေတာ့ေၾကာင္း...

New Scientist မဂၢဇင္းက ေနာက္ဆံုးလထုတ္မဂၢဇင္းစာမ်က္ႏွာေပၚမွာ အရွင္လတ္လတ္မီးေလာင္ျခင္းမွ ေရနစ္ျခင္္း၊ ေခါင္းျပတ္ျခင္းစသည္တို႔ အထိ အမ်ဳိးမ်ဳိးအေထြေထြေသာ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အဆံုးသတ္ခ်ိန္ေတြကို နက္နက္ရႈိင္းရႈိင္း ေဆြးေႏြးေလ့လာထားပါတယ္။ ကၽြမ္းက်င္သူေတြက သူတို႔ရဲ႕ အေထာက္အထားေတြကို ေဆးသိပၸံေနာက္ဆံုးေတြ႕ရွိခ်က္ေတြနဲ႔ ကံေကာင္းေထာက္မၿပီး အသက္ရွင္က်န္ရစ္သူေတြရဲ႕ ျဖစ္ရပ္ေတြကေန ထုတ္ႏုတ္ထားတာပါ။ ဘယ္လိုနည္းအမ်ဳိးအစားနဲ႔ပဲေသေသ အမ်ားအားျဖင့္ေတာ့ ဘ၀ရဲ႕ေနာက္ဆံုးမီးစာကို မႈတ္ထုတ္လိုက္တဲ့တရားခံဟာ (Coup de grace) ဦးေႏွာက္သို႔ ေအာက္ဆီဂ်င္ေပးပို႔မႈ ရပ္ဆိုင္းသြားျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သိခ်င္ေသးတယ္ဆိုရင္ျဖင့္ ေအာက္မွာေဖာ္ျပထားတာေတြဟာ သူတို႔ရဲ႕ ေကာက္ခ်က္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ § § § § § § §